Verschillende toekomsten voor de euro

In Wynia’s Week hebben we in mei/juni 2021 drie mogelijke scenario’s voor de euro (kort) beschreven. Deze betroffen:

Het Charlemagne-scenario: Door de geopolitieke constellatie en de implicaties van de schuldenproblematiek post-corona wordt verdere eenwording het dominante narratief, nog sterker dan het nu al is. Dit wordt mogelijk gemaakt door successen op andere terreinen waardoor het aanzien van het EU-bestuur stijgt.

Het Westfalen-scenario: De schuldenproblematiek post-corona hangt als een molensteen om de eurozone en leidt tot een crisis. Diverse andere ontwikkelingen (migratie, corruptie, kwesties met betrekking tot de rechtstaat) drijven de eurolanden verder uiteen. Het Brusselse bestuur blinkt uit door ineffectiviteit. Het uiteindelijke opbreken van de euro zal altijd gezien worden als een politiek ongeluk.

Het Florence-scenario: De schuldenproblematiek post-corona hangt als een molensteen om de eurozone en beheerst het Europese discours. De verschillen tussen de landen post-corona worden nog groter dan ze al zijn. Het dominante narratief wordt dat in die context een eenvormige euro niet langer houdbaar is. Met succes wordt een hybride oplossing gevonden, waarbij de euro behouden blijft maar waarbij landen daarnaast hun eigen (digitale) munten gaan gebruiken.

Wat weten we zeker?

Het gaat hier om zogenaamde gerichte- of focusscenario’s. Uiteindelijk is er een concreet resultaat: het lot van de euro. Men zou ook de voor de hand liggende uitkomsten kunnen benoemen (euro in een federale staat, uiteenvallen, doormodderen, een neuro-zeuro-variant) en het daarbij laten. Waar het bij het construeren van scenario’s echter om gaat is het beter begrijpen van de onderliggende drijvende krachten en hun samenhang. Men kan dan eventuele ontwikkelingen die men observeert sneller interpreteren en daarmee beter anticiperen op wat mogelijk komen gaat.

Een belangrijke stap is dus het vaststellen welke de belangrijkste onzekere factoren (of drijvende krachten) zijn die een te bestuderen ontwikkeling zullen beïnvloeden. Voordat we die de revue laten passeren moeten we eerst bezien welke factoren wel belangrijk zijn, maar niet onzeker. Pierre Wack, de grondlegger van het scenariodenken in de jaren zeventig van de vorige eeuw, noemde dit de ‘pre-determined elements’.

Wat zijn de zekerheden in de context van de toekomst van de euro, naar ons oordeel? In de eerste plaats dat de schuldenproblematiek post-corona in alle hevigheid terugkomt, al hoeft dit niet per se een nieuwe crisis te zijn. De Commissie en de Brusselse bureaucratie zullen altijd blijven streven naar het verkrijgen van meer bevoegdheden (elk machtscentrum heeft die neiging). De economische verschillen tussen Noord en Zuid zullen niet als sneeuw voor de zon verdwijnen. De wens tot samenwerking tussen de lidstaten zal sterk blijven.

De onzekere factoren

Daarnaast zijn er drijvende krachten waar in meer of mindere mate onzekerheid omheen hangt en die dus verschillend kunnen uitpakken. We bespreken er vijf.

De sociale en economische ontwikkelingen

Hoewel er zeker verschillen zullen zijn tussen de lidstaten (met name tussen Noord en Zuid), is het de vraag hoe goed de economie zich post-corona herstelt. Dit zal er ook gedeeltelijk vanaf hangen hoe effectief de coronafondsen worden besteed, met name in de zuidelijke landen.

Daarnaast zal de migratieproblematiek een rol blijven spelen. Loopt dit weer uit de hand, dan is dit van invloed op het sentiment van de bevolking en indirect op de ontvankelijkheid voor verdere integratie. Dit geldt zowel voor externe migratie (uit Afrika) als intra-EU-bewegingen.

De schuldenproblematiek en het monetaire beleid

Dat de staatsschulden zullen toenemen is zeker maar hoe daarmee wordt omgegaan niet helemaal. Het oplopen van de schulden kan tot grote, nieuwe spanningen leiden, met name als de rente ook gaat stijgen. Deze situatie zal ongetwijfeld worden benut als katalysator voor verdere eenwording, waarbij de aanpak van de coronaproblematiek een eerste stap was. Een mogelijkheid met een kleinere kans is dat dit faliekant mislukt.

Tegelijkertijd zijn er ook ontwikkelingen die het denken over geld als ruilmiddel in een stroomversnelling zou kunnen doen belanden: crypto’s, digitale munten, regionale betaalmiddelen.

Geopolitieke ontwikkelingen en spanningen

De belangrijkste drijfveer tot eenwording van de Unie is ongetwijfeld de wens (of: noodzaak) om als een significante speler in het geopolitieke krachtenveld op te kunnen treden. De euro is het breekijzer dat deze eenwording kan smeden. Een geopolitieke detente, en het eventueel weer royaal uitklappen van de Amerikaanse militaire paraplu, zou het urgentiegevoel op dit vlak bij de lidstaten wat kunnen wegnemen.

Een gerelateerde kwestie is natuurlijk hoe goed het VK het, los van de EU, gaat doen. Wordt de brexit een flagrante mislukking dan zal dit de wens tot verdere eenwording bevorderen.

De mate van EU-gezindheid van de bevolkingen in de eurozone en het resulterende politieke spectrum

De opkomst van populistische partijen, waar uiteraard een voedingsbodem voor was, heeft het geloof in ‘Europa’, en daarmee de euro, ondermijnd. De vraag is of dit doorzet. Dit zal afhangen van het gedrag en effectiviteit van de populisten en de mate waarin de gevestigde politiek erin slaagt om genoemde voedingsbodem te adresseren. De EU-gezindheid zal afhangen van de sociaal-economische ontwikkelingen (en verschillen), de behandeling van de migratieproblematiek en percepties over de kwaliteit van het bestuur (denk bijvoorbeeld aan corruptieschandalen).

De effectiviteit van de politieke besluitvorming op de nationale niveaus en in het Brusselse

Uiteindelijk zijn besturen en politieke besluitvorming mensenwerk. De kwaliteiten van personen in cruciale posities, en hun onderlinge verhoudingen, zullen er dus ook toe doen. Blunders en affaires, in de Commissie en in de Raad, zal het draagvlak voor de EU aantasten. Onmacht, gebrek aan creativiteit en verstoorde verhoudingen kunnen tot een politiek ongeluk leiden, zoals ook de brexit wel wordt gezien. Het Westfalen-scenario zal in alle waarschijnlijkheid alleen door een dergelijk ongeluk daadwerkelijk plaatsvinden.

Het samenstellen van scenario’s

Door voor de verschillende onzekere drijvende krachten aannames te doen en die logisch te combineren, komen we tot narratieven die mogelijke ontwikkelingen rond de euro beschrijven. Inderdaad leiden tot drie verschillende resultaten: eenwording + krachtige euro, uiteenvallen en een hybride oplossing. Daarbij is niet het idee dat de enige vraag die nog rest is wélk scenario zich nu uiteindelijk zal voltrekken. Het kan best zijn dat er zich nog weer een andere combinatie van ontwikkelingen gaat voordoen. Waar het om gaat is dat we niet alleen naar de mogelijke uitkomsten kijken, maar ook naar de onderliggende factoren, en daarvan leren.

Tot slot is het van belang om scenario’s te gebruiken als discussiestuk en ze aan te passen als er nieuwe inzichten verkregen worden. Daarom nodigen wij eenieder uit om eventuele reflecties te delen.

Vragen?

neem contact op